کمپوست و روشهای کمپوست سازی-هوادهی توده کمپوست(بخش سوم)
تکنیکهایی برای کمپوستسازی موثر
اجرای عملیات کمپوستسازی هوازی همیشه به شکلی مطلوب پیش نمیرود؛ دلیل این امر این است که کمپوستسازی در مکانهای مختلف و در شرایط آب و هوایی متنوع با استفاده از مواد مختلف با خواص فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی متفاوت صورت میگیرد. بنابراین، درک اصول و گزینههای فنی و کاربرد مناسب آنها در فراهم نمودن محیط بهینه برای توده کمپوست مفید است.
هوادهی بهبود یافته
برای بهدستآوردن محصولی با کیفیت یکنواخت باید کل توده مقدار کافی اکسیژن دریافت کند تا میکروارگانیسمهای هوازی بهطور یکنواخت تکثیر شوند. در ادامه روشهایی برای رسیدن به این هدف آورده شدهاست:
- اندازه توده و تخلخل مواد
اینکه اندازه توده کمپوست چقدر باشد اهمیت زیادی دارد. درصورتیکه اندازه توده یا پشته کمپوست خیلی بزرگ باشد، ناحیه بیهوازی در نزدیکی مرکز آن ایجاد میشود که باعث کند شدن فرایند تجزیه مواد در این مناطق می شود. از سوی دیگر، تودهها یا پشتههایی که خیلی کوچک هستند بهسرعت گرما از دست میدهند و ممکن است به دمای کافی جهت تبخیر رطوبت و کشتن عوامل بیماریزا و بذر علفهای هرز نرسند. برای تعیین اندازه بهینه تودهها و پشتهها باید پارامترهای دیگری مانند ویژگی فیزیکی (تخلخل) مواد اولیه و نحوه تشکیل توده را نیز در نظر گرفت. اگرچه با مواد اولیهای که تخلخل بالایی دارند میتوان تودههای بزرگتری ساخت، اما مواد سنگینتر نباید روی توده قرار بگیرند و تا حد امکان نباید مواد را خیلی روی هم فشرد. توجه به آب و هوا نیز مهم است؛ برای کاهش از دست رفتن گرمای توده در شرایطی که هوا سرد است، ایجاد تودههای بزرگتر مناسب است. درحالیکه، در آب و هوای گرم ممکن است تودههای بزرگ بیش از حد گرم شوند و در برخی موارد که دمای آن بالای 75 درجه سانتیگراد میرود آتش بگیرند.
- تهویه
فراهم کردن تهویه مکمل برای بهینهسازی اندازه توده کاربرد دارد. روشهای ایجاد تهویه متفاوت است. سادهترین روش، سوراخ کردن پشته در چندین نقطه است؛ روش کمپوستسازی با دمای بالا در روشی که به «روش چینی« مشهور است، شامل گذاشتن تعدادی ساقه بامبو در عمق توده و بیرون کشیدن آنها یک روز بعد است و به این طریق تعدادی سوراخ تهویه در توده باقی میماند. در این شرایط تهویه در قسمت کف توده که غالباً کمبود اکسیژن در این ناحیه اتفاق میافتد، بهبود مییابد.
علاوه بر روش فوق الذکر، در کمپوستسازی معروف به «روش اکوادوری» برای اینکه سطح بیشتری از توده در تماس با هوا باشد از شبکهای از شاخههای قدیمی در کف توده استفاده میشود. طول دوره کمپوستسازی در این روش به دو تا سه ماه در فصول گرم کاهش مییابد. همچنین، این تکنیک در روش کمپوستسازی سریع توسط موسسه علوم بیولوژیک فیلیپین توسعه یافتهاست؛ در این روش سکویی به ارتفاع 30 سانتیمتر بالاتر از سطح زمین ساخته شده و لولههای سوراخداری در سرتاسر توده قرارگرفتهاند که انتهای آنها باز است و جریان هوا بهطور مداوم به داخل توده دمیده میشود. البته روش دیگری نیز وجوددارد که بهجای هوادهی توده از یک مکنده جریان هوا برای ایجاد فشار منفی (مکش) استفاده میکند و بدین ترتیب هوای تازه به داخل توده کشیده میشود.
- بهمزدن مواد
هنگامی که توده تشکیل شد و تجزیه مواد آغاز گردید، تنها تکنیک برای بهبود هوادهی، بهمزدن مواد است. تعداد بهمزدن مواد روی مدت زمان فرایند کمپوستسازی بسیار اثردارد. بهعنوان مثال، در یکی از روشهای بیهوازی موسوم به «روش بنگلور هند» به شش تا هشت ماه زمان برای آماده شدن کمپوست نیاز است، اما در روش دیگری که مواد فقط یکبار بههم زده میشوند زمان به چهار ماه کاهش مییابد. در روش چینی که مواد سه بار بههم زده میشوند، مدت زمان کمپوستسازی به سه ماه تقلیل مییابد. در یک روش کمپوستسازی سریع معروف به «روش بِرکلی» که مواد را بهصورت روزانه بهم میزنند، تکمیل فرآیند طی دو هفته انجام میشود. در برخی موارد، بهمزدن مواد نه تنها باعث توزیع هوا در سراسر پشته میشود، بلکه از گرم شدن بیش از حد که باعث از بین رفتن همه میکروبهای موجود در پشته و توقف عملیات تجزیه میشود نیز جلوگیری میکند. با این حال، باید توجه داشت که بهمزدن بیش از حد ممکن است منجر به اُفت دما شود.
تلقیح (استفاده از مایه کمپوست)
درحالیکه برخی از تولیدکنندگان کمپوست هوادهی بهبود یافته را برای افزایش فعالیتهای میکروبی کافی میدانند، برخی دیگر ممکن است به تلقیح میکروارگانیسمها نیاز داشتهباشند. ارگانیسمهای تلقیحی مورد استفاده برای کمپوست عمدتاً قارچهایی مانند تریکودرما (Trichoderma sp) هستند. هزینه تولید را میتوان با استفاده از مایههای گرفته شده از کمپوستهای تهیه شده به سایر روشها کاهش داد. حتی با خرید محصول تجاری و تکثیر آن در مزرعه و یا استفاده از مایه گرفته شده از خاک یا برگ گیاه نیز میتوان اینکار را انجام داد.
تغذیه تکمیلی
اغلب تکنیکهای کمپوستسازی که تاکنون گفته شدند باید با تأمین مواد مغذی تکمیل شوند. یکی از رایجترین روشها اضافه کردن کودهای معدنی، بهویژه نیتروژن، بهمنظور اصلاح نسبت بالای کربن به نیتروژن (C:N) است. بهطور مشابه، گاهی اوقات فسفر نیز استفاده میشود زیرا نسبت کربن به فسفر (C:P) مواد نیز مهم است. این نسبت باید بین 75:1 تا 150:1 باشد. هنگامی که میکروارگانیسمها تلقیح میشوند، به قند و اسیدهای آمینه نیاز پیدا میکنند تا فعالیتهای اولیه خود را تقویت کنند. بنابراین، غالباً ملاسها (شیره قند) برای این منظور اضافه میشوند.
خرد کردن
کوچک کردن یا خردکردن مواد، یک تکنیک پرکاربرد برای کمپوستسازی موثر است. این کار سطح مواد را برای بالا بردن عملکرد میکروبی افزایش میدهد و شرایط بهتری را برای هوادهی فراهم میکند. خصوصاً این تکنیک برای مواد سختتر مانند چوب موثر و ضروری است.
افزودن سایر مواد
به عنوان مثال، افزودن آهک برای ضعیف نمودن ساختار لیگنین مواد اولیه گیاهی (عامل بازدارنده عملیات تجزیه مواد) و افزایش جمعیت میکروبی مفید است. اما در بعضی موارد کاربرد آهک به این دلیل که ممکن است قلیایی بودن را افزایش دهد و موجب هدررفت بیش از حد نیتروژن گردد، توصیه نمیشود.
منبع: برگرفته از وبسایت سازمان جهانی غذا و کشاورزی FAO
ادامه دارد…