علی نظری باغدار پیشرو در جشنواره انجمن پسته سمنان مطرح کرد

جشنواره پسته سمنان در آبان ماه 1404 در دانشگاه دامغان برگزار شد و نشست‌های تخصصی یکی از نقاط قوت آن بود. در یکی از این نشست‌ها علی نظری عضو هیئت مدیره گروه کسب و کار نظری و به‌عنوان باغدار پیشرو در مورد اهمیت داده‌‌بَرداری و تحلیل و مقایسه اطلاعات در باغبانی پسته توضیح داد.

باغداری امروز با چالش‌های متعددی مانند شوری آب، تغییر اقلیم، افزایش هزینه‌ها و تنش‌های محیطی مواجه است. در چنین شرایطی، برای حفظ اقتصاد باغداری و بهبود عملکرد، چاره‌ای جز به‌روزرسانی و اصلاح مداوم روش‌ها وجود ندارد. اما کلید اصلی این تحول، گذار از تصمیم‌گیری بر اساس احساس و تجربه‌های کلی، به سوی تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و عدد است.

شاید مهم‌ترین زبانِ تاریخ بشر، زبان عدد باشد — زبانی که دروغ نمی‌گوید، و احساسات در آن جایی ندارند. ما انسان‌ها از وقتی توانستیم با هم حرف بزنیم، دنیایمان را ساختیم. اما تا زمانی که فقط با کلمات با هم ارتباط داشتیم، پیشرفت‌هایمان هم بیشتر از حد احساس و تجربه فراتر نمی‌رفت. در طول تاریخ، هر بار که انسان یک «زبان جدید» کشف کرده، تمدنی تازه آغاز شده است. «زبان گفتار ما شعر است، ولی زبان عدد، موسیقی است؛ چون نظم دارد، تکرار دارد، و خطا را نشان می‌دهد».

گالیله می‌گفت: «طبیعت به زبان ریاضی نوشته شده است.» و «بدون اندازه‌گیری، پیشرفت وجود ندارد.» لرد کلوین معتقد بود: «اگر نتوانی چیزی را اندازه بگیری، نمی‌توانی آن را بهبود دهی.» یعنی اینکه ما فقط وقتی می‌توانیم چیزی را بهبود دهیم که بتوانیم آن را بیان، اندازه‌گیری و مقایسه کنیم.

تفاوت بنیادین: آگاهی در برابر دانش

آگاهی حاصل تجربیات شخصی و انباشته‌شده ماست و اغلب به‌سختی قابل انتقال به دیگران است. اما دانش و علم، ماهیتی متفاوت دارند. زبان علم، زبان اعداد است. از زمانی که بشر زبان اعداد را اختراع کرد، سرعت تحولات علمی به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. علم به چیزی گفته می‌شود که تکرارپذیر و قابل اثبات باشد. تنها زمانی که یک تجربه را بتوان به اعداد تبدیل کرد، اندازه گرفت و نتایج آن را تکرار و تأیید نمود، می‌توان آن را به دانش تبدیل کرد.

 

بحران گفتار کلی در باغداری ایران

متأسفانه فرهنگ رایج در باغداری ایران و حتی در توصیه‌های مشاوران، غالباً بر اساس گفتار کلی است. جملاتی مانند: «هرس کردیم، خیلی خوب شد» یا «کود دادیم، نتیجه داد» بدون ارائه داده‌های قابل اندازه‌گیری و مقایسه، عملاً راهی برای بهبود مستمر باز نمی‌کنند. این حرف‌ها قابل تکرار، آزمون و اصلاح نیستند. مشکل آنجاست که حتی در یک باغ، به دلیل تفاوت در پایه‌ها، ژنتیک، خاک و شرایط میکرواقلیم، یک تجربه در یک گوشه ممکن است در گوشه‌ای دیگر جواب ندهد.

 

راه حل: فرهنگ داده‌محوری

برای خروج از این وضعیت و ایجاد بهبود واقعی، باید فرهنگ عمومی باغداری را تغییر دهیم. این تغییر، حرکتی است از گفتار کلی و تجربی به سوی گفتاری مبتنی بر داده. ابتدایی‌ترین و مهم‌ترین گام، ثبت و تحلیل داده‌ها در باغ است.

 

داده‌ها قطعات پازل هستند

داده‌های برداشت‌شده از باغ (مانند میزان محصول، اندازه تاج درخت، تعداد آفات، عمق رطوبت خاک و …) مانند قطعات یک پازل هستند. تنها با کنار هم گذاشتن این قطعات و تحلیل روابط بین آنهاست که می‌توان به یک تصویر مفهومی و قابل درک رسید. این مفهوم سپس باید با داده‌های سال‌های قبل، یا با علوم و تئوری‌های موجود مقایسه شود تا بتوان یک نتیجه‌گیری علمی و یک تصمیم آگاهانه گرفت.

 

بدون این فرآیند (تصمیم‌گیری→ مقایسه → تحلیل → ثبت داده)، صحبت از بهبود عملکرد بی‌معناست. بهبودهای واقعی و پایدار اغلب در مقیاس‌های کوچک (مثلاً افزایش ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم در هکتار در سال) اتفاق می‌افتند که با چشم غیرمسلح قابل تشخیص نیستند، اما در بلندمدت (مثلاً ۱۰۰ کیلوگرم در پنج سال) تأثیر شگرفی خواهند داشت. بدون اندازه‌گیری عددی، هرگز نمی‌توان این پیشرفت‌های تدریجی را رصد و مدیریت کرد.

مثال‌های عینی از قدرت داده

تفاوت جهت تابش خورشید: اندازه‌گیری‌ها در یک باغ نشان داد درختانی که ردیف آنها به صورت شمالی-جنوبی بود، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد در دو طرف خود تفاوت پوکی داشتند که مستقیماً به جهت تابش خورشید مرتبط بود. این اختلاف قابل توجه بدون داده‌برداری هرگز آشکار نمی‌شد.

مدیریت آفات: به جای گفتن «باغ آلوده است»، ثبت هفتگی تعداد پوره پسیل روی برگ‌ها یا پروانه چوبخوار در تله‌های نوری، الگوی جمعیت آفت را مشخص می‌کند. این داده‌ها بهترین زمان برای سمپاشی (در اوج پرواز) را نشان می‌دهند که هم اثربخشی را حداکثر می‌کند و هم از کاربرد سموم بی‌جهت صرفه‌جویی می‌شود.

تصویربرداری هوایی: عکس‌های هوایی از پهپاد یا ماهواره می‌توانند اندازه واقعی تاج (کانوپی) هر درخت یا ناهمسانی‌های گسترده در یک باغ را نشان دهند. از آنجایی که نیاز آبیاری رابطه مستقیمی با حجم کانوپی دارد، این تصاویر مبنای دقیقی برای تنظیم دور و حجم آبیاری در قطعات مختلف فراهم می‌کنند. حتی می‌توان کانون‌های اولیه آلودگی به آفاتی مانند پسیل را در این تصاویر شناسایی کرد.

سنجش از دور و حسگرها: داده‌های ماهواره‌ای امروزه با دقت بالا می‌توانند پارامترهایی مانند تبخیر-تعرق را تخمین بزنند. با ترکیب این داده با اندازه‌گیری‌های رطوبت خاک توسط حسگرهای ارزان‌قیمت، می‌توان برنامه آبیاری را به‌طور علمی و بر اساس نیاز واقعی گیاه تنظیم کرد.

 

جمع‌بندی: زبان آینده، زبان عدد است

اگر هدف ما پیشرفت در باغداری، افزایش بهره‌وری و مقابله با تنش‌هاست، باید عادت خود را تغییر دهیم. باید عادت کنیم که هر اقدام، مشاهده و نتیجه‌ای را به عدد تبدیل کنیم. باید فرهنگ گفت وگو را از «حرف‌های کلی» به «گفت وگو با پشتوانه داده» ارتقاء دهیم.

توصیه‌های قابل اعتماد تنها زمانی تولید می‌شوند که یک روش یا اقدام، در شرایط و باغات مختلف و در طول چندین سال تکرار شود و نتایج عددی آن ثبت و تحلیل گردد. تنها در این صورت است که دانش قابل انتقال و توسعه‌پذیر می‌شود.

زبان اعداد، زبان شفافیت، دقت، اندازه‌گیری و پیشرفت است. برای حرکت به سوی باغداری دانش‌بنیان و اقتصادی، چاره‌ای جز گویش به این زبان نداریم.

تهیه و تنظیم: تیم دانژیران