افلاتوکسین پسته زیر ذرهبین سازمان بینالمللی انرژی هستهای
آزمایش سموم پسته با استفاده از فناوری هستهای
آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) در اتریش و شرکایش یک تکنیک هستهای نوآورانه برای تشخیص سریعتر، ارزانتر و مؤثرتر از همیشه سم افلاتوکسین در پسته یافتهاند. این تکنیک که از سال ۲۰۲۳ مورد استفاده قرار گرفته، اکنون توسط کشورهای بیشتری در سراسر جهان به کار گرفته میشود.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از طریق مرکز مشترک تکنیک های هستهای در غذا و کشاورزی، کار تحقیق و توسعه ابزارهای هستهای و مکمل آن را جهت تشخیص خطرات غذایی که امنیت غذایی، تجارت و سلامت عمومی را تهدید میکنند، انجام میدهد.
آفلاتوکسینها چه هستند؟
آفلاتوکسینها ترکیبات شیمیایی تولید شده توسط کپک یا قارچها هستند که میتوانند محصولاتی مانند ذرت و آجیل از جمله پسته را آلوده کنند، پسته یکی از کالاهایی است که بیشترین آسیب را از آفلاتوکسینها میبیند. این سموم در سال ۱۹۶۰ پس از مرگ هزاران بوقلمون در اثر خوردن خوراک آلوده در بریتانیا کشف و از آن بهبعد به عنوان مواد سرطانزا طبقهبندی شدند. قرار گرفتن طولانی مدت در معرض این سموم می تواند باعث نارسایی کبد و ایجاد تومور در بدن شود. اگر میزان آلودگی غذای مصرف شده به آفلاتوکسین بسیار زیاد باشد، مسمومیت ناشی از آن میتواند بلافاصله یا پس از مدت کوتاهی باعث مرگ شود.
پوسته پسته آن را از آلودگیهای خارجی محافظت میکند. با این حال، طی مدت رسیدن محصول، این پوسته شکافته میشود و آن را در معرض کپکها و حشرات قرار میدهد و خطر تشکیل و آلودگی آفلاتوکسین را افزایش میدهد. آفلاتوکسینها معمولاً با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیستند، اما علائم قابل مشاهده کپک روی پسته میتواند شامل ضایعات یا لکههای سیاه یا خاکستری و سیاه روی پوست یا مغز باشد. آلودگی میتواند پس از برداشت بهدلیل شرایط نامناسب نگهداری تشدید شود. به همین دلیل، مقدارآفلاتوکسین موجود در مواد غذایی بهشدت کنترل می شود. این میزان برای پسته تا 10 میکروگرم در کیلوگرم در نظر گرفته شده است. (به طور متناسب، این مقدار معادل حدود یک دانه شکر در یک کیسه 100 کیلوگرمی است.)
تکنیکهای آزمایش مرسوم برای آفلاتوکسینها گران هستند و به تجهیزات پرهزینه، زمان زیاد و تکنسینهای بسیار ماهر نیاز دارند. این امر باعث میشود که آنها برای عملیات میدانی کمتر قابل استفادهباشند و برای کشورهایی با منابع محدود، دسترسی به آنها دشوارتر شود.
آزمایشگاهی در یک جعبه
در شهر سیبرسدورف اُتریش، محل آزمایشگاه ایمنی و کنترل مواد غذایی (FSCL) سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو/آژانس بینالمللی انرژی اتمی)، متخصصان با موفقیت ابزاری را برای تشخیص چهار نوع مختلف آفلاتوکسین در پسته به کار گرفتند. این دستگاه میتواند در صورت وجود آفلاتوکسینها، یک سیگنال الکتریکی کوچک ارسال کند که میتوان آن را با استفاده از تلفن همراه دریافت کرد. این تکنیک حتی میتواند آفلاتوکسینها را در غلظتهایی که ۱۵۰ برابر کمتر از حد مجاز هستند، تشخیص دهد و آن را به ابزاری امیدوارکننده برای غربالگری در مزرعه و ارزیابی سریع ریسک تبدیل میکند. این روش با تکنیک مرسوم و تأییدشده قبلی اعتبارسنجی شده است.
کریستینا ولاچو، رئیس آزمایشگاه ایمنی و کنترل مواد غذایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، گفت: «این روش سریعتر و ارزانتر است و به یک آزمایشگاه کامل نیاز ندارد. این بدان معناست که میتوان از آن در محل، حتی در مواقع اضطراری و در کشورهایی که بیشترین نیاز را به آن دارند، استفاده کرد».
ایمنی و امنیت غذایی در مواجهه با تغییرات اقلیمی
انتظار میرود تغییرات اقلیمی، گسترش مایکوتوکسینهایی مانند آفلاتوکسینها و آلودگی فلزات سنگین در مواد غذایی را تسریع کند، که میتواند عواقب مخربی برای ایمنی مواد غذایی و سلامت عمومی در کشورهایی که در حال حاضر با ناامنی غذایی دست و پنجه نرم میکنند، داشته باشد.
با پیچیدهتر شدن سیستمهای غذایی جهانی و تشدید خطرات اقلیمی، کشورها به ابزارهای قابل حمل، مقرون به صرفه و مقیاسپذیر بیشتری مانند اینها نیاز خواهند داشت، به خصوص در مناطقی که آزمایشهای آزمایشگاهی مرسوم در دسترس نیست.
متخصصان ایمنی مواد غذایی در سیبرسدورف در تلاشند تا این نوع کاربرد را برای پوشش دستههای بیشتری از آلایندهها در سایر محصولات غذایی بر اساس نیاز کشورهای عضو گسترش دهند. همچنین از همین پلتفرم حسگر برای تشخیص فومونیسینها (مایکوتوکسینهای مضر مرتبط با سرطان و نقصهای مادرزادی) در ذرت و محصولات ذرت و فلزات سمی مانند سرب در آبمیوهها استفاده کرده است. این انعطافپذیری، این تکنیک را به ابزاری قدرتمند در افزایش ایمنی مواد غذایی تبدیل میکند.
ولاچو گفت: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی در حال ایجاد مداخلات مقاوم و قوی برای کمک به ذینفعان ایمنی مواد غذایی در کشورهای سراسر جهان است و ایمنی و بهداشت را در سطوح لازم برای جلوگیری از بیماریهای ناشی از غذا حفظ میکند.»
منبع: برگرفته از وبسایت سازمان بین المللی انرژی هستهای (IAEA)