کمپوست و روش‌های کمپوست سازی-کمپوست‌سازی در مقیاس کوچک(بخش چهارم)

در اینجا خلاصه ای از روش های کمپوست‌سازی سنتی که قابل اجرا در مقیاس های کوچک و متوسط می باشند بیان می شود.

روش بنگلور هند

این روش کمپوست‌سازی در سال 1939  در بنگلور هند توسعه یافت. این روش در شرایطی که فضولات انسانی و زباله‌های خانگی برای تهیه کمپوست مدنظر باشد، توصیه می‌شود. در این روش بعضی از معایب مانند مشکل محافظت از توده کمپوست هنگام آماده سازی آن در برابر آب و هوای نامطلوب، هدررفتن عناصر مغذی به‌دلیل باد و آفتاب شدید، نیاز به بهمزدن مکرر و مزاحمت مگس‌ها را ندارد. اگرچه، زمان مورد نیاز برای تولید کمپوست نهایی بسیار طولانی‌تر است. این روش برای مناطق با بارندگی کم مناسب است.

• آماده‌سازی گودال

ترانشه‌ها یا گودال‌هایی به عمق حدود یک متر حفر می‌شوند. عرض و طول ترانشه‌ها می‌تواند با توجه به در دسترس بودن زمین و نوع موادی که قرار است کمپوست شود متفاوت باشد. ترانشه‌ها باید دارای دیوارهای شیب‌دار و کفی با شیب 90 سانتی‌متری باشند تا از ماندآبی شدن جلوگیری گردد.

• پر کردن گودال

بقایای آلی و فضولات انسانی به‌صورت لایه لایه قرار می‌گیرند. پس از پر شدن گودال، روی مواد با یک لایه زباله به ضخامت 15-20 سانتی‌متر پوشانده می‌شود. در مرحله بعد فرصت داده می‌شود تا مواد به‌مدت سه ماه بدون بهم‌خوردن و آبیاری در گودال باقی بمانند. در این دوره، مواد به‌دلیل کاهش حجم ‌توده ته نشین می‌شوند. از این‌رو، فضولات انسانی و زباله‌های خانگی به‌صورت لایه‌های متناوب روی مواد اضافه می‌شوند. نهایتاً برای جلوگیری از کاهش رطوبت و تکثیر مگس‌ها، روی مواد داخل ترانشه را با گِل یا خاک می‌پوشانند.

پس از اتمام کمپوست هوازی اولیه (حدود هشت تا ده روز)، مواد وارد مرحله تجزیه بی‌هوازی با سرعت بسیار کم می‌شوند. حدود شش تا هشت ماه طول می‌کشد تا محصول نهایی به‌دست آید.

کمپوست‌سازی به روش غیرفعال از توده‌های کود حیوانی

کمپوست‌سازی به روش غیرفعال شامل ریختن لایه لایه مواد به‌منظور تجزیه آنها در مدت زمان طولانی است. در این روش به عملیات بهم زدن و مدیریت کمی نیاز است. این فرآیند برای کمپوست‌سازی فضولات حیوانی قابل استفاده می‌باشد. قراردادن ساده کود حیوانی به‌صورت یک توده، الزامات کمپوست هوازی را برآورده نمی‌کند. بدون توجه به مواد اولیه بستر کمپوست، رطوبت توده کود بالا می‌رود و فضاهای متخلخل برای عبور هوا مسدود می‌شوند. در این شرایط، میکروارگانیسم‌های بی‌هوازی برای تجزیه مواد غالب می‌شوند و تمام اثرات نامطلوب مرتبط با تجزیه مواد به‌صورت بی‌هوازی رخ می‌دهد.

چنانچه در سیستم مدیریت دام از کاه و کلش در کف محل استقرار دام‌ها استفاده شود، مواد کف بستر دام با کود مخلوط می‌شود و مخلوطی خشک‌تر و متخلخل‌تر ایجاد می‌کند. این کار باعث ایجاد یک ساختار برای کمپوست می‌شود و بسته به مقدار مواد بستر، می تواند مخلوط اولیه مناسبی برای توده‌ کمپوست به‌حساب آید. همچنین، نسبت کربن به نیتروژن توده افزایش خواهدیافت.

مخلوط اولیه برای کمپوست‌سازی به نسبت قابل توجهی کاه و کلش نیاز دارد تا تخلخل لازم را فراهم کند. بنابراین، حداقل به حجم مساوی مواد بستر (کاه و کلش) و کود دامی نیاز است. در شرایطی که مقدار مواد بستر دام برای ایجاد یک مخلوط متخلخل کافی نباشد، باید به افزایش کاه و کلش  به‌عنوان مواد اصلاحی در هنگام تشکیل توده‌ها پرداخت. کود حاصل از اصطبل اسب و یا مخلوط کاه و کلش و کود حیوانی اغلب می‌تواند به‌تنهایی به عنوان مواد اولیه کمپوست استفاده شود، در حالی‌که کودهای حیوانی بدون کاه و کلش و کودهای مرغ نیاز به خشک کردن و افزودن مواد اصلاحی برای تنظیم نسبت کربن به نیتروژن دارند.

اندازه توده باید به حدی کوچک باشد که امکان حرکت غیرفعال هوا را فراهم کند؛ معمولاً ارتفاع کمتر از 2 متر و عرض 4 متر برای این کار خوب است. این روش غیرفعال کمپوست‌سازی نیاز به عملیات بهمزدن بسیار کمی دارد. این یک روش رایج برای کمپوست کردن برگ‌ها است. به حداقل نیروی کار و تجهیزات نیاز دارد. کمپوست‌سازی غیرفعال به‌دلیل هوادهی کم، بسیار کند پیش می‌رود و پتانسیل ایجاد مشکل بو بیشتر است.

 

کمپوست هوازی از طریق هوادهی غیرفعال

روش کویمباتور هند

این روش شامل حفر یک گودال به‌طول 360 سانتی‌متر، عرض 180 سانتی‌متر و عمق 90 سانتی‌متر در زیر سایبان است (طول گودال می‌تواند با توجه به حجم مواد زائد موجود متفاوت باشد). ضایعات مزرعه مانند کاه، ضایعات سبزیجات، علف‌های هرز و برگ به ضخامت 20-15 سانتی‌متر در کف گودال پخش می‌شوند. سپس، فضولات مرطوب حیوانی به ضخامت 5 سانتی‌متر روی این لایه پخش می‌شوند. در نهایت، روی این مواد آب پاشیده می‌شود تا توده در حد 60-50 درصد مرطوب شود. این روش تا زمانی تکرار می‌شود که ارتفاع کل توده به ارتفاع 60 سانتی‌متر بالاتر از سطح زمین برسد. سپس، روی مواد با گِل پوشانده می‌شود و تجزیه بی‌هوازی آغاز می‌گردد. در مدت چهار هفته، حجم مواد کاهش می‌یابد و ارتفاع آن همسطح زمین می‌شود. در این مرحله پوشش گِل برداشته می‌شود و کل توده بهمزده می‌شود و تجزیه هوازی آغاز می‌گردد. همچنین در این مرحله روی مواد آب پاشیده می‌شود تا توده مرطوب بماند.  این کمپوست پس از چهار ماه آماده استفاده است.

روش ایندور هند

پیشرفت مهمی در عمل کمپوست‌سازی در ایندور هند توسط هاوارد در اواسط دهه 1920 انجام شد. روش برای کمپوست‌سازی سیستماتیک شد که اکنون به روش ایندور معروف است.

• مواد اولیه

مواد اولیه مورد استفاده در این روش عبارتند از: بقایای گیاهی مخلوط، مدفوع و ادرار حیوانات، خاک، خاکستر چوب و آب. تمام ضایعات مواد آلی موجود در مزرعه، مانند علف های هرز، ساقه، برگ‌های افتاده، شاخه‌های هرس شده، کاه و بقایای علوفه جمع‌آوری و به‌صورت یک توده تلنبار می‌شوند. مواد چوبی سخت ابتدا در جاده پخش می‌شوند و قبل از انباشته شدن در زیر وسایل نقلیه مانند تراکتور یا گاری خرد می‌گردند. چنین مواد سختی نباید از 10 درصد کل بقایای گیاهی تجاوز کنند. مواد سبز که نرم و آبدار هستند، باید له شوند و طی دو تا سه روز رطوبت اضافی آنها قبل از تلنبارشدن از بین برود. وقتی مواد به شکل تازه روی هم ریخته می‌شوند، تخلخل کاهش می‌یابد. بنابراین، مخلوطی از انواع مختلف شامل باقیمانده‌های مواد آلی، تجزیه کارآمدتری را تضمین می‌کند. در هنگام تلنبار کردن، باید مواد را در لایه‌هایی به ضخامت حدود 15 سانتی متر پخش نمود تا ارتفاع توده به حدود 1.5 متر برسد. سپس کپه را به صورت برش‌های عمودی جدا می‌کنند و حدود 20 تا 25 کیلوگرم از آن را به‌عنوان بستر در زمان شب زیر پای گاوها در آغل قرار می‌دهند. صبح روز بعد، بستر را به همراه سرگین و ادرار به گودال‌هایی که قرار است کمپوست‌سازی انجام شود، می‌برند.

• محل و اندازه گودال

محل گودال کمپوست باید در سطحی باشد که از ورود آب باران در فصل باران‌های موسمی جلوگیری شود.گودال  باید نزدیک سوله احشام و منبع آب باشد. ممکن است یک سایبان موقت روی آن ساخته شود تا از کمپوست در برابر بارندگی شدید محافظت کند. گودال باید حدود 1 متر عمق، 2-1.5 متر عرض و طول مناسب داشته‌باشد.

• پر کردن گودال

مواد آورده شده از آغل را در لایه‌های یکنواخت 10-15 سانتی‌متری در گودال پخش می‌کنند. دوغابی از 4.5 کیلوگرم سرگین، 3.5 کیلوگرم ادرار -خاک و 4.5 کیلوگرم مایه کمپوست از یک گودال کمپوست 15 روزه تهیه می‌شود و سپس بر روی هر لایه پخش می‌گردد. آب کافی روی مواد داخل گودال پاشیده می‌شود تا توده کاملاً مرطوب شود. گودال به این صورت لایه به لایه پر می‌شود و مدت پرشدن آن نباید بیش از یک هفته طول بکشد. باید مراقب بود که مواد به‎هیچ وجه فشرده نشوند.

• بهمزدن

در تمام مدت کمپوست‌سازی به این روش، مواد سه بار در گودال بهمزده می‌شوند: اولین بار 15 روز پس از پر کردن گودال. دوم پس از 15 روز دیگر؛ و سومی بعد از یک ماه دیگر. در هر مرحله از بهمزدن توده، مواد کاملاً مخلوط شده و با آب مرطوب می‌شوند.

روش پشته ایندور هند

• سایت پشته و اندازه

در طول فصول بارانی یا در مناطقی با بارندگی شدید، مواد اولیه کمپوست را ممکن است به‌صورت پشته روی سطح زمین تشکیل دهند و توسط یک سایبان محافظت شود. عرض توده در قسمت پایه حدود 2 متر، ارتفاع 1.5 متر و طول 2 متر است. کناره‌های توده به گونه‌ای مخروطی می‌شوند که قسمت بالایی آن حدود 0.5 متر باریک‌تر از پایه باشد. گاهی اوقات یک بادشکن کوچک در اطراف توده کمپوست ساخته می‌شود تا آن را از وزش باد که تمایل به خشک کردن پشته دارد، محافظت نماید.

• تشکیل پشته

معمولاً تشکیل پشته با یک لایه 20 سانتی‌متری از مواد کربن‌دار مانند برگ، علف خشک، کاه، خاک اره، خرده چوب و ساقه ذرت خرد شده شروع می‌شود. این مواد با یک لایه 10 سانتی‌متری از مواد نیتروژن‌دار مانند چمن تازه، علف‌های هرز یا بقایای گیاهان باغی، کود دامی تازه یا خشک یا لجن فاضلاب پوشیده شده‌است. این الگوی 20 سانتی‌متری مواد کربنی و 10 سانتی‌متری مواد نیتروژنی تکرار می‌شود تا زمانی که ارتفاع توده به 1.5 متر برسد و به مواد آب اضافه می‌شود تا زمانی که کاملاً مرطوب شوند، اما شرایط ماندآبی ایجاد نشود. گاهی اوقات برای حفظ گرما روی توده را با خاک یا علف خشک می‌پوشانند و در فواصل 6 و 12 هفته آن را بهم‌می‌زنند. در جمهوری کره، کپه‌ها با پوشش پلاستیکی نازک پوشانده می‌شوند تا گرما را حفظ کنند و از تکثیر حشرات جلوگیری شود.

در مواردی که حجم مواد کم است، می‌توان لایه‌ها را به‌محض در دسترس بودن مواد اضافه کرد. علاوه بر این، تمام مواد را می‌توان در توده با هم مخلوط کرد، به‌شرطی که نسبت‌های مناسب حفظ شود. خردکردن مواد سرعت تجزیه را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد. اکثر مواد را می‌توان با چند بار حرکت دادن یک ماشین چمن‌زنی روی آنها خرد کرد. در مواردی که مواد نیتروژنی کافی در دسترس نباشد، کود سبز اضافه می‌شود و یا بذر برخی از گیاهان پس از اولین بهمزدن روی توده تخمیر شده کاشته می شود. سپس ماده سبز در زمان اختلاط دوم وارد توده می‌شود. تکمیل این فرآیند حدود چهار ماه زمان می‌برد.

 

کمپوست روستایی چینی – روش گودال

تحت این روش، کمپوست‌سازی عموماً در گوشه‌ای از مزرعه در یک گودال دایره‌ای یا مستطیلی شکل که از کاه برنج، سرگین حیوانات، علف‌های هرز آبزی و کود سبز پر می‌شود انجام می‌گیرد. سیلت پمپ شده از بستر رودخانه اغلب با بقایای گیاهی مخلوط می‌شود. گودال‌ها لایه به لایه پر می‌شوند که هر لایه 15 سانتی‌متر ضخامت دارد. معمولاً لایه اول یک محصول کود سبز یا سنبل آبی، لایه دوم مخلوط کاه و لایه سوم سرگین حیوانات است. این لایه‌ها به‌صورت متناوب ریخته می‌شوند تا زمانی که گودال پر شود، در نهایت پس از لایه رویی توده را گِل اندود می‌کنند. روی سطح به ارتفاع 4 سانتی‌متر آبیاری می‌شود تا شرایط بی‌هوازی ایجاد شود که این می تواند به کاهش تلفات نیتروژن کمک می‌کند. مقادیر تقریبی باقیمانده‌های مختلف در هر گودال عبارتند از: سیلت رودخانه 7.5 تن، کاه برنج 150 کیلوگرم، کود حیوانی 1 تن، گیاهان آبزی یا کود سبز 750 کیلوگرم و کود سوپر فسفات 20 کیلوگرم. در کل، سه مرتبه مواد بهمزده می‌شوند. اولین عمل بهمزدن یک ماه پس از پر کردن گودال انجام می‌شود و در این زمان، کود سوپر فسفات اضافه شده و کاملاً مخلوط می‌شود. در صورت لزوم آب اضافه می‌شود. بهمزدن دوم بعد از یک ماه دیگر و سومین، دو هفته بعد انجام می‌شود. این مواد به مدت سه ماه تجزیه می‌شوند و در هر گودال حدود 8 تن کمپوست تولید می‌گردد.

 

منبع: برگرفته از وبسایت سازمان جهانی غذا و کشاورزی FAO

 

ادامه دارد…